Skąd dwie pisownie jednego trunku
Słowo whisky pochodzi od gaelickiego uisge beatha w Szkocji i uisce beatha w Irlandii. Oba zwroty znaczą woda życia. Z czasem nazwę skrócono i zangielszczono, a w XIX wieku ustaliły się dwie pisownie: whisky w Szkocji i whiskey w Irlandii.
Najczęściej przytaczane wyjaśnienie mówi, że irlandzcy destylatorzy, wówczas najbardziej cenieni na świecie, chcieli odróżnić swój trunek od szkockiego. Amerykanie przejęli pisownię irlandzką, bo wielu pierwszych producentów w USA wywodziło się z Irlandii.
Kto pisze whisky, a kto whiskey
Whisky piszą Szkocja, Kanada, Japonia, Indie, Tajwan i większość nowych krajów produkujących ten trunek, również Polska. Whiskey pisze Irlandia i większość producentów ze Stanów Zjednoczonych.
Reguła nie jest jednak prawem. Część amerykańskich marek, na przykład Maker's Mark czy George Dickel, konsekwentnie pisze whisky. W polszczyźnie whisky to nazwa ogólna całej kategorii, a formy whiskey używa się przy nazwach irlandzkich i amerykańskich trunków. W rabi.pl wszystkie znajdziesz w jednej kategorii, a kraj i region pokazujemy osobno.
Szkocka whisky: słód, torf i używane beczki
Szkocka whisky powstaje przede wszystkim ze słodowanego jęczmienia. Single malt destyluje się zwykle dwukrotnie w miedzianych alembikach kotłowych, a potem leżakuje co najmniej trzy lata, najczęściej w używanych beczkach po bourbonie lub sherry. Beczka po bourbonie daje wanilię i miód, po sherry suszone owoce, orzechy i przyprawy.
Charakterystyczny dla części szkockich whisky dym pochodzi z torfu, nad którym suszy się słodowany jęczmień. Najbardziej torfowe whisky powstają na wyspie Islay. Whisky z innych regionów, na przykład ze Speyside, są zwykle owocowe i eleganckie, bez wyraźnego dymu.
Irlandzka whiskey: potrójna destylacja i gładkość
Irlandzka whiskey jest często destylowana trzykrotnie, co daje trunek lżejszy i gładszy. Typowym stylem Irlandii jest single pot still, czyli whiskey z mieszanki słodowanego i niesłodowanego jęczmienia, destylowana w alembikach kotłowych. Niesłodowany jęczmień dodaje nut kremowych i lekko pikantnych.
Irlandzka whiskey musi, tak jak szkocka, leżakować co najmniej trzy lata w drewnianych beczkach. Torf pojawia się w Irlandii rzadko, dlatego większość irlandzkich whiskey jest łagodna, owocowa i miodowa.
Amerykańska whiskey: kukurydza i nowe beczki
Najważniejszym stylem amerykańskim jest bourbon. Musi powstać co najmniej w 51% z kukurydzy i dojrzewać w nowych, wypalanych od środka beczkach z białego dębu. Świeże, opalone drewno oddaje dużo cukrów, dlatego bourbon jest słodszy od szkockiej, z wyraźną wanilią, karmelem i nutami toffi.
Rye whiskey to co najmniej 51% żyta, które daje smak bardziej pikantny i wytrawny. Tennessee whiskey powstaje podobnie jak bourbon, ale przed leżakowaniem filtruje się ją przez węgiel drzewny z klonu cukrowego. Tak robi się na przykład Jack Daniel's.
Co naprawdę różni whisky od whiskey
Pisownia sama w sobie niczego nie zmienia w smaku. Różnice między szkocką, irlandzką i amerykańską whisky wynikają ze zboża, liczby destylacji, rodzaju alembiku, torfu i przede wszystkim z beczki. Jedna litera w nazwie jest wskazówką, skąd pochodzi butelka, a o jej smaku więcej mówi etykieta: styl, region, wiek i rodzaj beczki.
